Βιβλιοθηκη ΑΟΘ SCHOLAR

Η σχετική έλλειψη ή στενότητα των αγαθών. Προέρχεται από τη δυσαναλογία μεταξύ των απεριόριστων αναγκών των ανθρώπων και των περιορισμένων μέσων (αγαθών) για την ικανοποίησή τους.

Οι οικονομικές ανάγκες χαρακτηρίζονται από τρεις βασικές ιδιότητες: α) Εξέλιξη (δημιουργία νέων αναγκών), β) Πολλαπλασιασμός (αύξηση του αριθμού τους) και γ) Κορεσμός (προσωρινή ικανοποίηση μιας συγκεκριμένης ανάγκης).

Εκείνα που μόνο μια φορά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό που έχουν παραχθεί (π.χ. τρόφιμα, καύσιμα).

Εκείνα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν πολλές φορές για τον ίδιο σκοπό, χωρίς να μεταβληθεί η φυσική τους υπόσταση (π.χ. έπιπλα, ρούχα, αυτοκίνητα).

Εκείνα που δεν ικανοποιούν άμεσα ανάγκες, αλλά χρησιμοποιούνται στην παραγωγική διαδικασία για την παραγωγή άλλων αγαθών (π.χ. μηχανήματα, κτίρια, εργαλεία).

Εκείνα που χρησιμοποιούνται για την άμεση ικανοποίηση των αναγκών του ανθρώπου (π.χ. ρούχα, τρόφιμα).

Τα στοιχεία που συμβάλλουν στην παραγωγική διαδικασία. Διακρίνονται σε: Εργασία, Έδαφος (Φύση) και Κεφάλαιο (πολλοί προσθέτουν και την Επιχειρηματικότητα).

Η θεμελιώδης σύγκρουση μεταξύ των απεριόριστων ανθρώπινων αναγκών και των περιορισμένων (σπάνιων) παραγωγικών συντελεστών.

Δείχνει τις μέγιστες ποσότητες ενός προϊόντος που είναι δυνατό να παραχθούν σε μια οικονομία για κάθε δεδομένη ποσότητα ενός άλλου προϊόντος, με δεδομένη τεχνολογία και πλήρη απασχόληση όλων των συντελεστών.

Το πραγματικό κόστος ενός αγαθού, δηλαδή η ποσότητα των άλλων αγαθών που πρέπει να θυσιαστούν (να μην παραχθούν) για να παραχθεί μία επιπλέον μονάδα αυτού του αγαθού. Είναι συνήθως αυξανόμενο.

Το φαινόμενο όπου κάθε άτομο απασχολείται στην παραγωγή ενός μόνο προϊόντος (ή μέρους του), ενώ ταυτόχρονα καταναλώνει πλήθος προϊόντων στην παραγωγή των οποίων δεν συμμετέχει. Οδηγεί σε τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας.

Οτιδήποτε γίνεται γενικά αποδεκτό ως μέσο ανταλλαγής. Εμφανίστηκε για να διευκολύνει τις συναλλαγές, καταργώντας την ανάγκη σύμπτωσης των επιθυμιών που απαιτούσε ο αντιπραγματισμός.

Το σύνολο των σχέσεων και των συναλλαγών (ροές αγαθών, συντελεστών και χρήματος) μεταξύ των τριών βασικών φορέων της οικονομίας: Νοικοκυριά, Επιχειρήσεις και Κράτος.

Όταν η τιμή ενός αγαθού μειώνεται, ο καταναλωτής ζητά μεγαλύτερη ποσότητα, και όταν η τιμή αυξάνεται, ζητά μικρότερη ποσότητα (όταν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί - ceteris paribus).

Λατινική έκφραση που σημαίνει 'τα άλλα ίσα' ή 'όταν όλοι οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί'. Βασική προϋπόθεση για τη διατύπωση οικονομικών νόμων.

Τα αγαθά των οποίων η ζήτηση αυξάνεται όταν αυξάνεται το εισόδημα των καταναλωτών. Έχουν θετική εισοδηματική ελαστικότητα (Ey > 0).

Τα αγαθά των οποίων η ζήτηση μειώνεται όταν το εισόδημα των καταναλωτών αυξάνεται. Έχουν αρνητική εισοδηματική ελαστικότητα (Ey < 0).

Δύο αγαθά είναι υποκατάστατα όταν το ένα μπορεί να χρησιμοποιηθεί αντί του άλλου (π.χ. βούτυρο-μαργαρίνη). Αν αυξηθεί η τιμή του ενός, αυξάνεται η ζήτηση του άλλου (θετική σχέση).

Δύο αγαθά είναι συμπληρωματικά όταν η κατανάλωση του ενός απαιτεί και την κατανάλωση του άλλου (π.χ. καφές-ζάχαρη). Αν αυξηθεί η τιμή του ενός, μειώνεται η ζήτηση του άλλου (αρνητική σχέση).

Οι παράγοντες που μετατοπίζουν ολόκληρη την καμπύλη ζήτησης: Προτιμήσεις, Εισόδημα, Τιμές άλλων αγαθών, Προσδοκίες (για τιμές/εισόδημα) και Αριθμός καταναλωτών.

Ο βαθμός ανταπόκρισης (ευαισθησίας) της ζητούμενης ποσότητας στις μεταβολές της τιμής. Υπολογίζεται ως ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής.

Όταν η απόλυτη τιμή της ελαστικότητας είναι μεγαλύτερη από 1 (|Ed| > 1). Η ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας είναι μεγαλύτερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής.

Όταν η απόλυτη τιμή της ελαστικότητας είναι μικρότερη από 1 (|Ed| < 1). Η ποσοστιαία μεταβολή της ποσότητας είναι μικρότερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής (ανεπηρέαστοι καταναλωτές).

Το συνολικό χρηματικό ποσό που πληρώνουν οι καταναλωτές για να αγοράσουν μια συγκεκριμένη ποσότητα αγαθού. Ισούται με P x Q.

Το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο η επιχείρηση ΔΕΝ μπορεί να μεταβάλει την ποσότητα ενός ή περισσότερων παραγωγικών συντελεστών. Συνεπώς, υπάρχουν τόσο Σταθεροί όσο και Μεταβλητοί συντελεστές.

Το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο η επιχείρηση μπορεί να μεταβάλει τις ποσότητες ΟΛΩΝ των παραγωγικών της συντελεστών. Όλοι οι συντελεστές είναι Μεταβλητοί (δεν υπάρχει σταθερό κόστος).

Η τεχνολογική σχέση που συνδέει τις ποσότητες των παραγωγικών συντελεστών που χρησιμοποιούνται, με τη μέγιστη δυνατή ποσότητα προϊόντος που μπορεί να παραχθεί (Q = f(L, K)).

Στη βραχυχρόνια περίοδο, προσθέτοντας ίσες μονάδες μεταβλητού συντελεστή σε δεδομένους σταθερούς συντελεστές, το οριακό προϊόν (MP) αρχικά αυξάνεται αλλά μετά από ένα σημείο συνεχώς μειώνεται.

Η μεταβολή που επέρχεται στο συνολικό προϊόν (Q), όταν μεταβάλλεται η ποσότητα του μεταβλητού συντελεστή (L) κατά μία μονάδα. Δείχνει τον ρυθμό μεταβολής της παραγωγής.

Το συνολικό προϊόν ανά μονάδα μεταβλητού συντελεστή (AP = Q / L). Δείχνει τη μέση παραγωγικότητα της εργασίας.

Η μεταβολή που επέρχεται στο συνολικό κόστος, όταν μεταβάλλεται η παραγόμενη ποσότητα (Q) κατά μία μονάδα. Εξαρτάται ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από το Μεταβλητό Κόστος.

Το κόστος που ΔΕΝ μεταβάλλεται καθώς μεταβάλλεται η παραγόμενη ποσότητα. Επιβαρύνει την επιχείρηση ακόμα κι αν η παραγωγή της είναι μηδέν (π.χ. ενοίκια, ασφάλιστρα).

Το κόστος που μεταβάλλεται ανάλογα με την παραγόμενη ποσότητα (π.χ. κόστος πρώτων υλών, ημερομίσθια). Όταν η παραγωγή είναι μηδέν, το VC είναι μηδέν.

Το σταθερό κόστος ανά μονάδα προϊόντος (FC / Q). Έχει την ιδιότητα να μειώνεται συνεχώς όσο αυξάνεται η παραγωγή, αλλά ποτέ δεν γίνεται μηδέν.

Όταν αυξάνεται η τιμή ενός αγαθού, αυξάνεται και η προσφερόμενη ποσότητά του, και αντίστροφα (ceteris paribus). Η σχέση τιμής και προσφερόμενης ποσότητας είναι θετική/ανάλογη.

Το άθροισμα των προσφερόμενων ποσοτήτων όλων των επιμέρους επιχειρήσεων (παραγωγών) που παράγουν το ίδιο προϊόν, για κάθε δεδομένο επίπεδο τιμής.

Οι παράγοντες που μετατοπίζουν την καμπύλη προσφοράς (αλλάζουν το κόστος παραγωγής): Τιμές παραγωγικών συντελεστών, Τεχνολογία, Κλιματολογικές συνθήκες και Αριθμός Επιχειρήσεων.

Δείχνει την ευαισθησία των παραγωγών στις αλλαγές των τιμών. Υπολογίζεται ως ο λόγος της ποσοστιαίας μεταβολής της προσφερόμενης ποσότητας προς την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής (πάντα θετική).

Όταν η προσφερόμενη ποσότητα παραμένει απολύτως σταθερή, ανεξάρτητα από τις μεταβολές της τιμής (κατακόρυφη καμπύλη). Αφορά συχνά ευπαθή αγροτικά προϊόντα στη βραχυχρόνια περίοδο.

Ο σημαντικότερος παράγοντας που καθορίζει την Ελαστικότητα Προσφοράς. Όσο μεγαλύτερο είναι το χρονικό διάστημα προσαρμογής της παραγωγής, τόσο πιο ελαστική γίνεται η προσφορά.

Η τιμή στην οποία η ζητούμενη ποσότητα ισούται με την προσφερόμενη ποσότητα. Στην τιμή αυτή, η αγορά 'καθαρίζει' (δεν υπάρχει ούτε έλλειμμα ούτε πλεόνασμα).

Προκύπτει όταν η τρέχουσα τιμή είναι μικρότερη από την τιμή ισορροπίας (Qd > Qs). Το έλλειμμα οδηγεί σε ανταγωνισμό μεταξύ των αγοραστών, πιέζοντας την τιμή προς τα πάνω.

Προκύπτει όταν η τρέχουσα τιμή είναι μεγαλύτερη από την τιμή ισορροπίας (Qs > Qd). Το πλεόνασμα οδηγεί τους παραγωγούς σε μείωση των τιμών για να διώξουν τα αποθέματα.

Τιμή που επιβάλλεται από το κράτος (για κοινωνικούς λόγους) ΚΑΤΩ από την τιμή ισορροπίας, με σκοπό την προστασία των καταναλωτών. Δημιουργεί μόνιμο έλλειμμα.

Η παράνομη αγοραπωλησία αγαθών σε τιμή μεγαλύτερη από τη νόμιμη ανώτατη (PA) που έχει ορίσει το κράτος. Η μέγιστη τιμή μαύρης αγοράς είναι αυτή που αντιστοιχεί στην προσφερόμενη ποσότητα (Qsa).

Η διαφορά μεταξύ της παράνομης τιμής που πωλείται ένα αγαθό στη Μαύρη Αγορά και της νόμιμης Ανώτατης Τιμής (PA) που έχει επιβάλει το κράτος.

Τιμή που επιβάλλεται από το κράτος ΠΑΝΩ από την τιμή ισορροπίας για να προστατευθεί το εισόδημα του παραγωγού (π.χ. σε αγροτικά προϊόντα). Δημιουργεί μόνιμο πλεόνασμα.

Η συνολική αγοραία αξία (σε χρηματικές μονάδες) όλων των ΤΕΛΙΚΩΝ αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται ΜΕΣΑ στην επικράτεια μιας χώρας σε ένα συγκεκριμένο έτος.

Τελικά είναι αυτά που αγοράζονται για άμεση κατανάλωση ή επένδυση (όχι για περαιτέρω επεξεργασία). Ενδιάμεσα είναι αυτά που αγοράζονται για να μετασχηματιστούν και να αποτελέσουν μέρος ενός άλλου προϊόντος.

Η μέθοδος υπολογισμού του ΑΕΠ όπου προσθέτουμε την 'αξία που προστίθεται' στο προϊόν σε κάθε στάδιο παραγωγής, ώστε να αποφύγουμε τα λάθη πολλαπλών υπολογισμών (διπλομετρήσεις).

Το ΑΕΠ υπολογισμένο με βάση τις τρέχουσες τιμές (τις τιμές της χρονιάς που παρήχθησαν τα αγαθά). Αυξάνεται τόσο από την αύξηση της παραγωγής όσο και από την αύξηση των τιμών (πληθωρισμό).

Το ΑΕΠ υπολογισμένο με βάση τις τιμές ενός έτους που λαμβάνεται ως 'έτος βάσης' (σταθερές τιμές). Δείχνει ΜΟΝΟ τη μεταβολή του όγκου παραγωγής, απαλλαγμένο από τον πληθωρισμό.

Ο δείκτης που μετρά την αλλαγή στο γενικό επίπεδο των τιμών (τον πληθωρισμό). Τύπος: (Ονομαστικό ΑΕΠ / Πραγματικό ΑΕΠ) * 100. Στο έτος βάσης ισούται πάντα με 100.

Ο κύριος δείκτης μέτρησης του βιοτικού επιπέδου μιας χώρας. Μετρά το προϊόν που θα αντιστοιχούσε σε κάθε κάτοικο αν η διανομή του εισοδήματος ήταν απολύτως ίση. (Πραγματικό ΑΕΠ / Πληθυσμός).

Το τμήμα της οικονομικής δραστηριότητας που ΔΕΝ καταγράφεται στα επίσημα στοιχεία και άρα δεν συμπεριλαμβάνεται στο ΑΕΠ (π.χ. φοροδιαφυγή, παράνομες δραστηριότητες, αδήλωτη εργασία).

Οι επαναλαμβανόμενες, κυκλικές μεταβολές στη συνολική οικονομική δραστηριότητα (παραγωγή, εισόδημα, απασχόληση), οι οποίες άλλοτε αυξάνονται και άλλοτε μειώνονται.

Η χειρότερη φάση του κύκλου ('πυθμένας'). Χαρακτηρίζεται από εκτεταμένη ανεργία, έλλειψη επενδύσεων, χαμηλή κατανάλωση και επιχειρηματική απαισιοδοξία.

Φάση ανάκαμψης κατά την οποία παρατηρείται αύξηση της παραγωγής, του εισοδήματος και της απασχόλησης. Δημιουργεί ευνοϊκό κλίμα για νέες επενδύσεις.

Το ανώτατο σημείο του κύκλου. Η οικονομία πλησιάζει την πλήρη απασχόληση. Εμφανίζονται 'στενότητες' (ελλείψεις πόρων), τα κόστη ανεβαίνουν και ο πληθωρισμός αυξάνεται ραγδαία.

Η περίοδος αμέσως μετά την κρίση, που χαρακτηρίζεται από μείωση της κατανάλωσης, στασιμότητα ή μείωση των επενδύσεων, και κατ' επέκταση μείωση του εισοδήματος και της απασχόλησης.

Η τάση για ΣΥΝΕΧΗ άνοδο του ΓΕΝΙΚΟΥ επιπέδου των τιμών. Δεν αναφέρεται σε ένα μεμονωμένο υψηλό επίπεδο τιμών (ακρίβεια), αλλά στη διαρκή ανοδική τους πορεία.

Ο Πληθωρισμός Ζήτησης συμβαίνει όταν η συνολική ζήτηση αυξάνεται ταχύτερα από την παραγωγή. Ο Πληθωρισμός Κόστους προέρχεται από την αύξηση του κόστους παραγωγής (π.χ. αύξηση μισθών ή πρώτων υλών).

Η ποσοστιαία μεταβολή του γενικού επιπέδου των τιμών (ή του δείκτη τιμών) μέσα σε μια ορισμένη χρονική περίοδο.

Το φαινόμενο της σύγχρονης οικονομίας όπου συνυπάρχουν ταυτόχρονα υψηλός πληθωρισμός (συνεχής άνοδος τιμών) και υψηλή ανεργία (οικονομική στασιμότητα).

Το σύνολο των ατόμων μιας χώρας τα οποία ΜΠΟΡΟΥΝ και ΘΕΛΟΥΝ να εργαστούν. Αποτελείται από το άθροισμα των Απασχολουμένων και των Ανέργων.

Τα άτομα τα οποία μπορούν και θέλουν να εργαστούν, αναζητούν ενεργά εργασία, αλλά δεν μπορούν να βρουν απασχόληση.

Η ανεργία μετρημένη ως ποσοστό επί τοις εκατό (%) του εργατικού δυναμικού (Αριθμός ανέργων / Εργατικό δυναμικό x 100).

Η προσωρινή ανεργία που επαναλαμβάνεται συστηματικά κάθε χρόνο λόγω εποχικών μεταβολών της παραγωγής/ζήτησης (π.χ. τουρισμός, γεωργικές εργασίες).

Οφείλεται στην αδυναμία της αγοράς να απορροφήσει ΑΜΕΣΑ ανέργους, παρότι υπάρχουν κενές θέσεις. Συνήθως οφείλεται σε έλλειψη πληροφοριών ή γεωγραφική απόσταση.

Οφείλεται σε αναντιστοιχία ανάμεσα στα προσόντα που διαθέτουν οι άνεργοι και τα προσόντα που απαιτούν οι διαθέσιμες (νέες) θέσεις εργασίας. Απαιτείται επανεκπαίδευση.

Ανεργία με κυκλικό χαρακτήρα. Προέρχεται από την πτώση της συνολικής ζήτησης για προϊόντα κατά τις φάσεις της καθόδου και της ύφεσης του οικονομικού κύκλου.

Ο κλάδος της οικονομικής επιστήμης που μελετά τις οικονομικές δραστηριότητες του κράτους (πώς αντλεί έσοδα και πώς πραγματοποιεί δαπάνες) και τις επιπτώσεις τους στην οικονομία.

Οι δαπάνες που πραγματοποιεί το κράτος για την ικανοποίηση των δημόσιων αναγκών, την παροχή αγαθών/υπηρεσιών και την αναδιανομή του εισοδήματος.

Περιλαμβάνουν τα λειτουργικά έξοδα του κράτους, όπως μισθούς δημοσίων υπαλλήλων, αγορά εξοπλισμού, ενοίκια κτιρίων, καθώς και τις δημόσιες επενδύσεις (π.χ. κατασκευή δρόμων).

Πληρωμές του κράτους προς άτομα χωρίς να απαιτείται κάποια αντιπαροχή (αντάλλαγμα) σε εργασία ή προϊόν. Π.χ. συντάξεις, επιδόματα ανεργίας. Δεν αποτελούν τμήμα του εθνικού εισοδήματος.

Τα χρηματικά ποσά που οι πολίτες και οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να καταβάλλουν στο Δημόσιο, χωρίς να υπάρχει άμεση και ειδική αντιπαροχή από την πλευρά του κράτους.

Το στοιχείο πάνω στο οποίο υπολογίζεται ο φόρος. Μπορεί να είναι το εισόδημα, η περιουσία (π.χ. ακίνητα) ή η δαπάνη του φορολογουμένου.

Το ποσό του φόρου που αντιστοιχεί σε κάθε χρηματική μονάδα της φορολογικής βάσης. Συνήθως εκφράζεται ως ποσοστό (π.χ. 22%).

Οι φόροι που επιβάλλονται απευθείας στο εισόδημα ή την περιουσία (π.χ. φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων). Το βάρος τους δεν μπορεί να μετακυλιστεί σε άλλον.

Οι φόροι που ενσωματώνονται στην τιμή των αγαθών και υπηρεσιών (π.χ. ΦΠΑ, ΕΦΚ). Πληρώνονται από τον αγοραστή κατά την κατανάλωση και το βάρος τους μετακυλίεται εύκολα.

Όταν ο φορολογικός συντελεστής παραμένει σταθερός, ανεξάρτητα από το μέγεθος της φορολογικής βάσης (το εισόδημα).

Όταν ο φορολογικός συντελεστής αυξάνεται, καθώς αυξάνεται η φορολογική βάση. Θεωρείται ο πιο δίκαιος τρόπος φορολόγησης για την αναδιανομή εισοδήματος.

Όταν το ποσοστό του φόρου στο συνολικό εισόδημα μειώνεται, καθώς το εισόδημα αυξάνεται. Οι έμμεσοι φόροι λειτουργούν έτσι, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τα χαμηλά εισοδήματα.

Ο δανεισμός του κράτους από πηγές εντός της χώρας (π.χ. Κεντρική Τράπεζα, εμπορικές τράπεζες ή πώληση ομολόγων στο κοινό).

Ο δανεισμός του κράτους από άλλες χώρες, ξένες τράπεζες ή διεθνείς οργανισμούς. Σύναπτεται σε συνάλλαγμα και η αποπληρωμή του συνεπάγεται εκροή πόρων από τη χώρα.

Ένας λογαριασμός (νόμος) που περιέχει την αναλυτική πρόβλεψη όλων των δαπανών που θα κάνει το κράτος και όλων των εσόδων που θα εισπράξει μέσα σε ένα έτος.

Όταν τα προϋπολογισθέντα δημόσια έσοδα είναι ακριβώς ίσα με τις προϋπολογισθείσες δημόσιες δαπάνες.

Όταν τα προβλεπόμενα έσοδα του κράτους υπερβαίνουν τις προβλεπόμενες δαπάνες του (Έσοδα > Δαπάνες).

Όταν οι προβλεπόμενες δαπάνες του κράτους υπερβαίνουν τα προβλεπόμενα έσοδα (Δαπάνες > Έσοδα). Η κάλυψη του ελλείμματος γίνεται συνήθως με δανεισμό.

Το συνολικό χρέος (οφειλές) του κράτους προς εγχώριους και ξένους πιστωτές. Προκύπτει από τη συσσώρευση των ελλειμμάτων των κρατικών προϋπολογισμών παρελθόντων ετών.